ابو القاسم سلطانى
71
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
( 3 * ) - شرح اسماء م - ش 395 ( 4 * ) - تلخيص از صيدنه ترجمه 435 ( 5 * ) - تت جامع مفردات ج 1 ص 38 ( 6 * ) - تلخيص از اختيارات بديعى 33 ( 7 * ) - تت تذكره 47 ( 8 * ) - در اصل : قيله ( 9 * ) - تحفه حكيم مومن 26 ، مخزن 986 Code - 2271 خلنج Erica arborea L . درختچهاى است جنگلى ، هميشه سبز ، از خانواده Ericaceae كه ارتفاع آن تا 7 متر نيز مىرسد . برگها سبز تيره ، گل سفيد ، صورتى به شكل زنگوله ، ميوه كپسول كوچك ، ريشه ضخيم كمى متورم و چوب آن محكم به رنگ قرمز مىباشد . از چوب آن براى تهيه پيپ استفاده مىشود . درختچه بومى مديترانه مىباشد و در جنگلهاى اروپا و ساير مناطق نيمكره شمالى مىرويد . تاريخچه و موارد مصرف در طب سنتى : گياه را به يونانى Ereike مىناميدهاند . اين نامى است كه به جنس گياه اطلاق و به اريقى معرب شده است . تعريف شكل ظاهرى درختچه در نسخههاى موجود كتاب دياسقوريدوس و يا كتب ديگر به نقل از ديوسكوريد متفاوت مىباشد و به اشكال زير آمده است : " هو شجره صغيره شبيهه بالطرفا غير انّها اصغر منه " . " هو شجره معروفه شبيهه بالطرفا غير انها اصغر منه " . " و هو على ما قال قوم لا بشل شجره كبيره ، اكبر من الطرفا " . داود انطاكى و صاحب مخزن آن را چنين توصيف نمودهاند : درختى است شبيه درخت گز و در چين و بلاد روس و هند بسيار بزرگ مىشود . برگ آن مانند برگ گز ، گل آن كوچك ، سرخ و زرد و سفيد و ثمر آن مانند خردل مىباشد " . به نظر ابن بيطار نام خلنج به دو گياه كه داراى خواص و اثرات درمانى يكسان مىباشد اطلاق مىشود . با توجه به مراتب فوق تحت نام خلنج از دو گياه Calluna vullaris ( L . ) Salisb ( سينونيم آن Erica vulgaris L . ) و گياه مورد بحث در موارد مشابه استفاده درمانى به عمل مىآمده است . امروزه اين درختچه به خلنج شجرى و ابو حداد معروف مىباشد . براى اطلاع از كاربرد درمانى اين درختچه به كد 1121 همين مجموعه رجوع شود . منابع : دياسقوريدوس م - 1 ص 86 ش 49 ، الحاوى ج 20 ص 12 ، جامع مفردات ج 2 ص 68 ، اختيارات 150 ، تذكره 143 ، تحفه 107 ، مخزن 257 .